Wagoners' gloves

The tradition & historical record

Tkanie rękawic furmańskich (łapawic) – proces wytwarzania rękawic na przestrzennej formie zwanej „deską”, charakterystyczny w kulturze Górali Nadpopradzkich. Tkanie rękawic furmańskich zostało wpisane na krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego 26 października 2022 roku. ¹

Tkanie rękawic zwanych „furmańskimi” związane jest z tradycjami Górali Nadpopradzkich (tych zamieszkujących Piwniczną współcześnie zwie się również Czarnymi Góralami). Grube rękawice bardzo dobrze chroniły przed wiatrem i zimnem, a także przed zranieniami dłoni. Umiejętność wytwarzania rękawic, które początkowo wykonywali jedynie mężczyźni, była przekazywana z pokolenia na pokolenie. Nazwa („furmańskie”) wywodzi się od tego, że były one najczęściej noszone przez furmanów pracujących przy zwózce drewna z lasu lub podczas zimowych prac w gospodarstwie. Umiejętność tkania rękawic „na desce” (zwanej też „kopytem”), dawniej znana na terenie prawie całych Karpat, zaczęła zanikać pod koniec XX wieku. Ostatni tkacze: Władysław Polański (zm. 2009) i Michał Nakielski (zm. 2020) zdołali przed śmiercią przekazać umiejętność wytwarzania rękawic osobom, które obecnie kultywują i promują tradycję. Tradycja tkania rękawic furmańskich spotykana jest (stan na 2025) głównie na obszarze gminy Piwniczna-Zdrój, a jej głównym ośrodkiem jest Muzeum Regionalne w Piwnicznej-Zdroju. W roku 2021 z inicjatywy Towarzystwa Miłośników Piwnicznej utworzony został Szlak Tkacki Rękawic Furmańskich obejmujący 20 domów. ¹

Rękawice wytwarzane są z wełny owiec, polskich owiec górskich odmiany barwnej (z przewagą czarnych owiec), dzięki temu wykorzystywana wełna nie wymagała farbowania. Do tkania rękawic wykorzystywano resztki wełny. Końcówki łączonych kawałków wełny pozostawały w środku, tworząc w ten sposób w rękawicy dodatkową warstwę izolacyjną. Pierwotnie rękawice były dwukolorowe, w naturalnych kolorach wełny owczej (czarnej i białej). Wzory były nieskomplikowane. Niekiedy wplatano czerwoną nitkę - dla ochrony przed urokami. Z czasem zaczęto stosować wstawki z barwionej naturalnie wełny. Tkanie rękawic odbywa się w domu, na formach zwanych „deską”. Do wykonania rękawicy potrzebne są dwie formy – jedna większa na całość rękawicy (tzw. dłoń) i druga mniejsza na kciuk (tzw. paluch). Wielkość formy określa rozmiar rękawicy. Osnowę z nici lnianych zahacza się w górnej partii formy o nacięcia, w dolnej o kołeczki. Liczba kołeczków odpowiada liczbie nacięć. Osnowa przeplatana jest jednocześnie dwoma wątkami, poczynając od góry, przy pomocy iglicy wykonanej z drewna lub ręcznie. Po zakończeniu pracy kołeczki, o które zahaczona jest osnowa w dolnej części formy są wyjmowane i cała rękawica jest ściągana z formy. Ostatnim etapem pracy jest przyszycie osobno wykonanego palucha i odwrócenie rękawicy do wewnątrz, w wyniku czego końcówki nitek są w środku, co jest uzupełniającą warstwą ocieplenia. Rękawice mogą być również wykończone frędzlami. Czas wykonania pary rękawic wynosi od 30 do 40 godzin. ¹

W 2021 roku tkaczki z Piwnicznej-Zdroju i Łomnicy-Zdroju przygotowały i wysłały rękawice furmańskie Berniemu Sandersowi. Inspiracją miało być zdjęcie z inauguracji prezydentury Joe Bidena, na którym widoczny jest Sanders w grubych, wełnianych rękawiczkach oraz pochodzenie ojca Sandersa (z okolic Limanowej). Rękawice wykonane dla Sandersa wzorowane były na historycznych rękawicach, eksponatach z Muzeum Regionalnego w Piwnicznej-Zdroju. ¹

The text above is adapted from the Wikipedia article “Tkanie rękawic furmańskich”, available under the Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 licence. ¹

Wagoners' gloves is traditional woven in the round wool mittens of Polish Poprad Highlanders, according to the structured record cited below. This entry was generated automatically from that record and has not yet been reviewed by a person familiar with the tradition. ²