The tradition & historical record
7 min read · 2 sourcesLễ hội Vía Bà Chúa Xứ núi Sam (hay còn gọi tắt là Lễ Vía Bà) tổ chức từ ngày 22 đến ngày 27 tháng 4 âm lịch hàng năm tại Miếu Bà Chúa Xứ Núi Sam và bệ thờ trên núi Sam, bao gồm các nghi lễ tôn giáo và các màn trình diễn âm nhạc, múa, thể hiện tín ngưỡng và lòng biết ơn đối với Nữ thần Mẹ Đất – Chúa Xứ Thánh Mẫu (主處聖母) của các dân tộc Kinh, Chăm, Hoa, Khmer ở phường Vĩnh Tế, tỉnh An Giang. Lễ hội tôn vinh vị nữ thần phù hộ, che chở, mang lại sự thịnh vương, sức khoẻ và bình an cho cộng đồng địa phương. Lễ hội bao gồm Lễ Phục Hiện (rước kiệu – tái hiện khung cảnh rước tượng bà từ bệ thờ đá trên núi Sam), Lễ Tắm Bà (thay áo, mão và trang sức cho tượng), Lễ Thỉnh Sắc và Hồi Sắc (thỉnh và rước sắc phong của vị thần khai phá, xây dựng làng và miếu Bà Chúa Xứ), Lễ Túc Yết (chuẩn bị lễ vật dâng cúng nữ thần), Lễ Xây Chầu (điệu múa nghi thức liên quan đến vũ trụ), Lễ Chánh Tế (dâng cúng lễ vật cho nữ thần), dàn nhạc ngũ âm của người Khmer, múa lân và múa rồng của người Hoa, cùng với các lễ vật và ẩm thực của người Hoa và Chăm. Những yếu tố này làm nổi bật sự hoà nhập văn hoá quan trọng, sự hoà hợp của các cộng đồng có chúng niềm tin tại cùng một địa bàn cư trú. 1
Lai lịch bí ẩn của pho tượng Bà Chúa Xứ núi Sam
Tượng Bà Chúa Xứ cao hơn 1 m, hiện được đặt tại trung tâm chánh điện Miếu Bà Chúa Xứ núi Sam. Vào những năm 1980, các nhà khảo cổ học phát hiện ra rằng tượng Bà Chúa Xứ được tác bằng một loại đá sa thạch, không tìm thấy tại vùng Bảy Núi An Giang cũng như cả khu vực Đồng bằng sông Cửu Long. Điều đó cho thấy, không có khả năng pho tượng được tác tại chỗ như là sản phẩm của nền văn hoá Óc Eo – Phù Nam mà phải được đem từ phương xa tới. Việc phát hiện tượng đá sa thạch và bệ đá sa thạch cũng đã làm nhiều người tò mò về việc người ta đã vận chuyển tượng đá gần 3 tấn lên đỉnh núi như thế nào. Và điều này dẫn đến một giả thuyết, tượng Bà Chúa Xứ núi Sam đã được vận chuyển bằng tàu biển đến nơi này, khi Đồng bằng sông Cửu Long sơ khai vẫn còn chìm dưới mặt biển và đỉnh núi Sam chỉ cao hơn mực nước biển đôi chút. 1
Giai thoại về việc xây dựng kênh Thoại Hà và kênh Vĩnh Tế
Thoại Ngọc Hầu (tên thật là Nguyễn Văn Thoại) đã "tham mưu" lên triều đình nhà Nguyễn và được chấp thuận cho thực hiện những công trình giao thông thuỷ lợi vĩ đại, góp phần làm thay đổi vùng đất Nam Bộ. Kênh Thoại Hà được khởi công năm 1818, là tuyến kệnh thoát lũ đầu tiên ở Đồng bằng sông Cửu Long và là tuyến giao thông đường thuỷ quan trọng cho đến ngày nay. Kênh Vĩnh Tế được khởi công năm 1820, giúp thoát lũ xả phèn, tưới tiêu đồng ruộng và là tuyến giao thông quan trọng cho đến ngày nay. Sử sách ghi rằng, khi Thoại Ngọc Hầu khởi sự đào kênh Vĩnh Tế với hơn 8 vạn dân công, ban đầu gặp nhiều trục trặc, phát sinh bệnh chết nhiều người. Bà Châu Thị Tế, vợ cả của Thoại Ngọc Hầu đã nói theo dân làng, hàng ngày lên núi, đến bên tượng Bà Chúa Xứ thắp nhang khấn vái cho chồng, công trình của ông dần trở nên thuận lợi. Năm 1824, công trình hoàn tất trong niềm vui tột độ của dân chúng và dân công. Để tỏ lòng biết ơn Bà Chúa Xứ đã phù hộ giúp công trình kênh Vĩnh Tế được thuận lợi, thành công, bà Châu Thị Tế đã cúng và "thỉnh" tượng Bà xuống chân núi để lập miếu thờ cúng cho tươm tất. 1
Huyền tích
Có nhiều truyền thuyết về sự linh thiêng của Bà Chúa Xứ, trong đó truyền thuyết nổi tiếng nhất về Bà Chúa Xứ và sự hình thành của Miếu Bà Chùa Xứ núi Sam ngày nay được người dân làng Vĩnh Tế truyền lại rằng:Tương truyền cách đây khoảng 200 năm, khi phát hiện và thấy được sự linh thiêng của Tượng Bà Chúa Xứ (toạ trên đỉnh núi Sam cao hơn 280 m), người dân quanh vùng đã thỉnh tượng xuống chân núi để tiện cho việc thờ cúng Rất nhiều thanh niên trai tráng cố hết sức khiêng tượng xuống núi nhưng không thành. Sau đó, theo lời một bà đồng được cho là Bà Chúa Xứ nhập vào để truyền lời, người dân đã chọn ra 9 cô gái đồng trinh đến khiêng tượng thì đột nhiên có thể khiêng được. 1
Khi rước tượng Bà Chúa Xứ đến chân núi (nơi miếu Bà Chúa Xứ hiện tại) thì tượng bổng nặng trĩu và không thể đi tiếp. Người dân cho rằng nữ thần đã chọn vị trí này để an vị nên đã xây miếu, tôn tạo và mở rộng khuôn viên, hoàn thiện Di tích Miếu Bà Chúa Xứ tại phường Vĩnh Tế, tỉnh An Giang như ngày nay. 1
Các phần của Lễ hội
Lễ hội diễn ra chuẩn bị từ trước (văn nghệ, triển lãm ảnh) và tổ chức phần hội kèm theo các hoạt động văn hóa dân gian. Thời gian lễ hội thường rơi vào cuối tháng 4 âm lịch (giáp Tết Đoan Ngọ), kéo dài khoảng 5–6 ngày. Các nghi thức lớn thường gồm hai giai đoạn: Lễ vào núi (Lễ Khai Thủy, Lễ Đăng Sơn, Lễ Thỉnh Bà và Dâng Hương rồi Rước Bà từ núi xuống miếu) và Lễ tại miếu (Lễ Tắm Bà, Lễ Thỉnh Sắc, Lễ Túc Yết – Xây Chầu, Lễ Chánh Tế và Lễ Hồi Sắc). 1
Cử hành trên núi Sam
Lễ Phục Hiện (rước tượng Bà từ trên đỉnh Núi Sam xuống miếu) bắt đầu bằng Lễ Khai Thủy (tẩm nước linh) và Đăng sơn (lên núi), sau đó là Thỉnh Thánh Mẫu và Dâng Hương. Một màn phục hiện khung cảnh 9 cô gái đồng trinh nâng thỉnh tượng Bà (tượng trưng bằng kiệu rước sơn son thếp vàng, trang trí lộng lẫy) thành công. Tiếp đến, đội lễ rước kiệu Bà từ trên đỉnh xuống Miếu Bà Chúa Xứ ở chân núi Sam. Toàn bộ nghi lễ diễn ra trang nghiêm với sự tham gia của Ban Quản trị miếu, các bô lão (trưởng lão làng), các quan chức địa phương và hàng ngàn tín đồ, du khách trong và ngoài nước hai bên lối đi theo dõi. 1
The text above is adapted from the Wikipedia article “Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ núi Sam”, available under the Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 licence. 1
Festival of Bà Chúa Xứ Goddess at Sam Mountain is Intangible Cultural Heritage of Vietnam, according to the structured record cited below. This entry was generated automatically from that record and has not yet been reviewed by a person familiar with the tradition. 2
The source record links this tradition to 1 external register, which can be verified through the citation. 2





