The tradition & historical record
5 min read · 2 sourcesDe hopregio in het Pajottenland (Affligem, Dilbeek, Gooik, Lennik, Roosdaal en Ternat) behoort samen met Aalst (Meldert), Asse, Kapelle-op-den-Bos, Londerzeel en Opwijk tot de oudste nog bestaande hopregio van Vlaanderen. De hopcultuur behoort tot het immateriële erfgoed van het Pajottenland net zoals dit het geval is voor de streek rond Poperinge. 1
Geschiedenis
De hopcultuur zoals deze vandaag nog bestaat in de streek van het Pajottenland en de Brabantse Kouters heeft haar oorsprong in de 14de eeuw. Door hop toe te voegen aan bier kan het immers beter bewaard worden. Door de vruchtbare leemgronden van de streek kon het gewas er makkelijk verbouwd worden. Het was de Abdij van Affligem die de teelt van hop vanuit Duitsland in de regio introduceerde rond 1129 (eerste vermelding naar aanleiding van een hevige brand). Op dat moment produceerden ze immers al een van de oudste bieren van Vlaanderen. De abdijarchieven maken gewag dat er in 1570 zo’n 42 hopkuilen in de tuin van het complex stonden, in 1620 waren dat er al 1 500, in 1654 reeds 6 500 en 6 600 in 1658. Op de gravure van C. Lauwers, verschenen in de eerste druk van A. Sanderus Chorographia sacra Brabantiae deel 1 is in de linkerbenedenhoek achter het poortgebouw met brug over de Kamgracht de brouwerij met hopast en bakkerij te zien. Aan beide zijden van het gebouw is er tevens een hopveld. Naast de hopvelden van de abdij waren elders in de regio ook hoptelers actief: Gillis De Witte en zijn schoonvader Gerard Van Vaerenbergh van het Hof te Belle sloten in 1575 voor de schepenen van Asse een contract af met Guillam Snellinck voor de levering van 13.303 ponden hop. Vanaf de 15de eeuw kende de hopteelt een snelle uitbreiding. Binnen de Aalsterse stadswallen werden hopvelden aangelegd en brouwerijen beschikten over hun eigen hoppecruythof. Hop uit de regio Aalst – Affligem – Asse werd verkocht als Aalsterse hop op de Antwerpse jaarmarkten. Brabantse biercentra zoals Hoegaarden, Leuven en Lier zorgden voor een contante afname van de teelt. 1
Soorten hop
Landhop of bitterhop Frans Coigneau uit Teralfene ontdekte in de 18de eeuw aan zijn waterput een hopplant: de “Coigneau”. Door de goede opbrengst van de plant verdrong ze de Witte Rank, die gevoelig was voor schimmel. De lichte bitterheid maakte de Coigneau uiterst geschikt voor lambik en geuze, typische bieren voor de streek ten Westen van Brussel. De variëteit Groene Bel is de oudste van de Aalsterse hopsoorten, en werd tot aan de Eerste Wereldoorlog veelvuldig aangeplant. Het was een soort met veel bitterstoffen en het aroma is niet erg fijn. Aroma- of edelhop In 1907 bracht abt Godehard Heigl van de abdij Affligem enkele hopstekken mee van de variëteit Hallertau en die Groene Bel stelselmatig verving. Saaz werd in 1934 ingevoerd en bezit het fijnste aroma en is geschikt voor bieren van lage gisting. De Engelse soort Kent werd in 1939 geïntroduceerd. Zijn kleine bellen zijn gemakkelijk te plukken en geschikt voor bieren van hoge gisting. Ook de introductie van Early Promise dateert van dezelfde periode. Northern Brewer werd vanaf 1944 geplant en werd vooral gebruikt voor bieren van hoge gisting. Brewers Gold werd in 1949 ingevoerd en heeft een hoge opbrengst maar is niet plaagbestendig. Record is een typisch Belgische variëteit en draagt kleine vaste bellen met een gefruit aroma. Een andere Belgische variëteit is Star maar deze heeft weinig weerstand tegen ziektes. 1
De Orde van de Groene Bel
De Orde van de Groene Bel werd in 2013 opgericht om de teloorgang van de hopteelt in het Pajottenland tegen te gaan. Op dat moment was er immers nog slechts één hopboer actief in Sint-Martens-Bodegem (Jean De Wael). Enkele jaren eerder was immers in Affligem (2007) het laatste hopveld gerooid. Activiteiten van de Groene Bel De vereniging werft actief vrijwilligers om hoptelers te kunnen helpen tijdens grote piekmomenten zoals tijdens het voorjaar (bij het aanbinden van de hopranken) en de oogst (het binnenhalen van de hopranken en de verwerking ervan met de plukmachine) in het najaar. Naast de ondersteuning van de hopteelt op het veld zetten ze zich ook in om oude hopsoorten zoals de Groene Bel, de Coigneauhop en de Record opnieuw te cultiveren. Publiekswerking Om hop en hopteelt beter bekend te maken bij het grote publiek, neemt de orde ook deel aan de Hoppestoet in Asse en brengt ze het bier 'Recordbier' op de markt. 1
Hoppeschuur huisje Mostinckx
Huisje Mostinckx in Sint-Martens-Bodegem en het aanpalend lemen huisje zijn sinds 2011 ingericht als hopmuseum. Het huisje had oorspronkelijk een hopast (een schouw die meedraaide met de wind). 1
Trivia
Een veld met hopranken wordt in de streek ook een "lochting" genoemd. In Ternat nam de gemeente in samenwerking met de landbouwraad in 2021 het initiatief om de hopteelt in het landschap van de gemeente te herintroduceren. 1
The text above is adapted from the Wikipedia article “Hopcultuur in het Pajottenland”, available under the Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 licence. 1
Hopteelt in Pajottenland is recorded in open cultural data. The structured record cited below does not describe the practice, and this entry has not yet been reviewed by a person familiar with the tradition. 2
The source record links this tradition to 1 external register, which can be verified through the citation. 2





