The tradition & historical record
8 min read · 2 sourcesTín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương là nghi lễ dân gian mang đậm bản sắc của Việt Nam. Theo truyền thuyết và lịch sử truyền miệng, các vua Hùng là những người con đầu tiên của Lạc Long Quân và Âu Cơ. Họ được ghi nhận là có công lập nên Văn Lang – nhà nước sơ khai đầu tiền trong lịch sử Việt Nam. Nghi lễ thờ cúng Hùng Vương hàng năm được diễn ra tại các đình, đền. Vào những ngày lễ chính của lễ giỗ Hùng Vương, các cộng đồng dân cư dâng cúng những món ăn tinh tuý làm từ gạo như bánh chưng và bánh giầy. Người dân tham gia vào các hoạt động diễn xướng và nghệ thuật dân gian như đọc văn tế, cầu nguyện, đánh trống đồng và hát Xoan. Lễ hội lớn nhất – Giỗ Tổ Hùng Vương – được tổ chức trong khoảng một tuần vào ngày mùng 10 tháng ba âm lịch hàng năm tại Đền Hùng trên núi Nghĩa Lĩnh. Dân cư từ các làng lân cận mặc trang phục lộng lẫy và thi tài để giành vinh dự cung cấp kiệu đẹp nhất cùng các vật phẩm thờ cúng giá trị nhất cho nghi lễ cốt lõi. Trong đó, một đội nhạc công với trống và cồng chiêng được rước tới khu di tích đền Hùng để thể hiện lòng tôn kính. Từ thời nhà Lê (1428 – 1788) cho đến nay, các cấp chính quyền tại Việt Nam luôn đóng vai trò nòng cốt, hỗ trợ nhiệt thành cho việc tổ chức các nghi lễ Giỗ Tổ Hùng Vương. Chính vì vậy, Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương là một biểu hiện mạnh mẽ về bề dày lịch sử và tinh thần đại đoàn kết toàn dân tộc của Việt Nam. Thể hiện sâu sắc lòng kính trọng của nhân dân đối với cội nguồn tổ tiên và di sản văn hoá phong phú của đất nước. 1
Các đặc điểm
Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương mang những đặc điểm của một Di sản Văn hoá Phi vật thể, gồm: 1
Các truyền thống và biểu đạt truyền thống khẩu ngữ, bao gồm cả ngôn ngữ, là phương tiện truyền tải di sản văn hoá phi vật thể; Các tập quán xã hội, nghi lễ và các sự kiện lễ hội; Tri thức và thực hành liên quan đến tự nhiên và vũ trụ; Nghề thủ công truyền thống. 1
Vị trí và phạm vi địa lý
Không gian Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ bao gồm các làng, xã thuộc các huyện Cẩm Khê, Đoan Hùng, Hạ Hoà, Lâm Thao, Phù Ninh, Tâm Nông, Thanh Ba, Thanh Sơn, Thanh Thuỷ, Yên Lập, thị xã Phú Thọ và thành phố Việt Trì thuộc tỉnh Phú Thọ. Không gian thờ cúng có số lượng người thực hành cao nhất là quần thể Di tích Đền Hùng, bao gồm đền Hạ, đền Trung và đền Thượng trên núi Nghĩa Lĩnh, thành phố Việt Trì. Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương cũng được thực hành tại các đền, miếu ở cả 3 miền Bắc, Trung, Nam của Việt Nam và cả ở những nơi có cộng đồng người Việt sinh sống trên thế giới. 1
Chủ thể thực hành và có liên quan
Những người giữ gìn và thực hành Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ là các cộng đồng người Việt sinh sống tại 109 làng thuộc tỉnh Phú Thọ. Họ là những nông dân sinh sống chủ yếu bằng nghề trồng lúa nước và hoa màu. Hằng năm, người dân bầu ra Ban Tổ chức Lễ hội gồm 6 – 9 người trưởng thành, am hiểu và có đạo đức tốt để lãnh đạo, quản lý các nghi lễ. Ban này bổ nhiệm những người giữ đền có chuyên môn phù hợp để chăm sóc nơi thờ tự, hướng dẫn người hành hương và dâng hương cúng Vua Hùng quanh năm. Những người giữ đền của đền Thượng, đền Trung và đền Hạ tại Khu di tích Đền Hùng được mặc định lựa chọn từ ba làng Cổ Tích, Trẹo và Vi với tư cách là "trùm cai đám". Đời sống nghi lễ của các đền được giám sát bởi một Ban Nghi lễ riêng gồm 9 – 11 người đàn ông trưởng thành, có đạo đức tốt, gia đình kính trọng, không trong thời gian để tang, và nổi tiếng là tôn trọng luật lệ và phong tục của địa phương. Nhiệm vụ của họ là đảm bảo việc tiến hành nghi lễ dâng hương chính của lễ hội, bao gồm đọc và đốt sớ, dâng lễ vật truyền thống gồm hương, rượu và trà. Ban Tổ chức Lễ hội, các thành viên Ban Nghi lễ giàu kinh nghiệm và các bậc cao niên am hiểu sẽ truyền đạt nghi lễ cho các thành viên mới của Ban Nghi lễ. Trong tháng diễn ra lễ hội, các thành viên phải tuân thủ các điều kiêng kỵ như không sát sinh, không quan hệ tình dục và không đi dự tang lễ. Các cộng đồng cử người đại diện dâng lễ vật thay cho làng của mình, trong khi các gia đình và dòng họ chuẩn bị lễ vật tại nhà rồi mang đến nơi thờ cúng vào đúng ngày lễ hội. 1
Truyền thừa
Tri thức và kỹ năng liên quan đến tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương được truyền đạt và trao truyền rộng rãi bằng hình thức truyền khẩu. Việc ghi chéo gần đây về các nghi lễ và lịch sử của các nghi lễ ấy cũng góp phần nâng cao đáng kể các phương thức truyền đạt cho cộng đồng địa phương. Hằng năm, Ban Tổ chức Lễ hội và Ban Nghi lễ dành từ 1 tháng trở lên để dạy và tập dượt các nghi lễ chính cho những người tham gia biểu diễn. Những người đọc sớ của mỗi năm sẽ đào tạo người kế nhiệm cách đọc văn sớ. Việc dạy kỹ thuật dâng lễ và biểu diễn rước kiệu thể hiện sự gìn giữ cẩn thận các hình thức truyền thống; người dân được hướng dẫn kỹ lưỡng về cách dâng vật phẩm và lễ vật của nghi lễ, cũng như những việc cần làm và lời cần nói khi cầu nguyện và đọc sớ. Một số làng vẫn lưu giữ và truyền đạt những kiến thức phong phú về việc chăn nuôi gia súc dùng làm lễ vật trên ban thờ, cũng như các kỹ thuật nấu nước đặc biệt để tạo ra các sản vật lễ hội đặc sắc. Người dân nông thôn ở cả thế hệ trẻ và lớn tuổi ngày càng có hứng thú trong việc truyền thụ và học tập các loại hình nghệ thuật trình diễn gắn liền với Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương. Các truyền thuyết về Vua Hùng được lan truyền trong cộng đồng địa phương và được ghi chép bằng chữ Hán và chữ Việt, một phần trong số đó được dùng để viết văn sớ, từ đó hình thành nên một truyền thống văn bản đặc trưng. Đây là một yếu tố sinh động khác của đời sống văn hoá Việt Nam được gìn giữ và tiếp thêm sinh khí bởi turyền thống thờ cúng Hùng Vương. 1
Ý nghĩa
Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương đóng vai trò thiết yếu trọng việc duy trì và nâng cao ý thức hệ của người Việt, tạo dịp để nhìn nhận về nguồn cội quốc gia và nguồn gốc của bản sắc văn hoá, đạo đức Việt Nam. Đây là truyền thống đã phát triển rực rỡ và tiếp thêm sinh khí cho xã hội Việt Nam ở cấp độ gia đình, địa phương và quốc gia trong hơn năm thế kỷ. Đối với các làng quê, các Vua Hùng là những vị thần tổ nông nghiệp, là những bậc thánh vương có công dạy dân cấy lúa, ban phát lương thực và sự sống cho đất đai và con người. Truyền thống thờ cúng này là sợi dây tình cảm và tâm linh gắn kết các gia đình, dòng họ, làng xóm trong vòng tay của nhà nước và quốc gia. Ở cấp độ gia đình, Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương kết nối người sống với người đã khuất và với tư cách là biểu tượng quốc gia, nó liên kết quá khứ với hiện tại, hoà quyện với triết lý "uống nước nhớ nguồn" của người Việt ở mọi miền đất nước. Đền Hùng là chốn hội tụ tâm linh và đoàn kết của toàn thể dân tộc Việt Nam. Hàng năm, hàng triệu người hành hương về núi Nghĩa Lĩnh để tưởng nhớ công ơn tổ tiên, cầu mong mưa thuận gió hoà, mùa màng bội thu, may mắn và sức khoẻ. Đây là những cuộc hành hương về quá khứ cho phép giao cảm với tổ tiên nhằm vượt qua những thách thức của đời sống đương đại. Những ý nghĩa sâu sắc này vẫn được thể hiện rõ nét trong đời sống hàng ngày của các cộng đồng hiện nay. 1
The text above is adapted from the Wikipedia article “Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương”, available under the Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 licence. 1
Worship of Hùng kings in Phú Thọ is Intangible Cultural Heritage of Vietnam, according to the structured record cited below. This entry was generated automatically from that record and has not yet been reviewed by a person familiar with the tradition. 2
The source record links this tradition to 1 external register, which can be verified through the citation. 2





